او برای سخن خود، دلایل علمی و روش تحقیق مشخصی داشت، اما نمیتوانست این سخنان را آشکارا بیان کند. میگفت اگر بویی از آن نوری که به چشم میرسد، به مشام نا اهلان برسد، زحمت جان من خواهد شد.
پیراهنی که آید از او بوی یوسفم ترسم برادران غیورش قبا کنند.
اگر عارف و شاعر شیرازی در آن زمان میتوانست روش تحقیق خود را برای مردم زمانه به سادگی (یا در عیش، یا در امن، یا در هر دو این حالتها) شرح دهد و نتایج و خروجیها یا حداقل روش تحقیق و نوع نگاه خود به مسائل را تثبیت کند، روش تحقیق و روش آزمون و نحوه ورود به مساله و بسیاری مطالب مرتبط دیگر برای آیندگان اصلاح میشدند و بسیاری خطاهای علمی، از جمله خطا در تجزیه و تحلیل و تفسیر شعر او نیز اتفاق نمیافتاد!
برخی مباحث ادبی را میشود با شرح و توضیحات فنی، بهتر بیان کرد. بخشی از موضوعات فنی را میتوان با اطلاعات غیر فنی سادهتر توضیح داد یا بهتر تجزیه و تحلیل کرد.
حافظ با «روش تحقیق»، «روش آزمون»، «نحوهی ورود به مسائل و نحوهی پرداخت آن مسائل» و آگاهی از اینکه با چه چیزهایی میتوان مسائل را حل کرد و چه چیزهایی را میباید در حل یک مساله رها کرد، به نحوی به مسائل و موضوعات پرداخته است که میتوان از آنها در توضیح و شرح مسائل روز نیست استفاده کرد.